Fascinerend. Een beter woord kan ik niet vinden als ik het heb over de documentaires van Floortje Dessing. Ze reist de wereld over om op verlaten, onbekende of bizarre plekjes mensen te ontmoeten. Mensen die bewust kiezen voor een bijzonder bestaan, soms geïsoleerd, als een moderne Robinson Crusoë, soms avontuurlijk. Een Rus op Spitsbergen. Een echtpaar dat met vier jonge kinderen in een oldtimer de wereld doorkruist van Argentinië naar Afrika en voor de meest uiteenlopende situaties komt te staan. Een Nederlands echtpaar dat in de jungle van Peru een dierenopvang runt. Floortje verstaat de kunst het ijs te breken, en soms hele persoonlijke vragen te stellen. Vragen die ook u en mij fascineren: hoe komen die mensen ertoe? Wat doen ze daar van dag tot dag? Zijn ze gelukkig met dat leven? Denken ze ooit terug te willen? Maar het programma roept ook nog andere confronterende vragen op.

Een van de dingen die opvalt is de soms grillige levensloop van deze mensen. Als je de liefde van je leven ontmoet, en met hem of haar meegaat naar elders valt dat nog te begrijpen. Maar dat echtpaar dat weloverwogen in de woestijn van Texas voor afgelegen bestaan heeft gekozen zonder stromend water of electriciteit? Ik zag een echtpaar met kinderen dat ervoor had gekozen op een geïsoleerd Schots eiland te gaan wonen en werken. Ze hadden goede banen in Engeland, maar vonden het leven te materialistisch worden, en wilden zich daarvan bevrijden. De eilandbewoners stelden wel eisen, maar het echtpaar kwamen door de selectie. Er was die Engelse vrouw die trouwde met een soort medicijnman in het binnenland van Peru, met hem een kind kreeg, en waarbij hij af en toe, als zijn taak in het dorp verderop het toelaat, haar eens bezoekt.

Een van de confronterende vragen die ik in het begin noemde is: zou ik dat ook kunnen? Want je laat erg veel achter aan geliefden of bekenden, aan zekerheden, comfort, voorzieningen, gemak. Nu verloopt het leven van de meesten van ons ook niet altijd zo gepland, maar het heeft wel veel van het bekende huisje-boompje-beestje. Je wordt geboren in Nederland, gaat naar school, kiest (nou ja, zo simpel is dat niet altijd) een beroep, of sticht misschien wel een gezin. Soms gebeurt er iets zodat or dat wiel sneller gaat, of waardoor je zelfs uit de bocht vliegt. Soms is er een kruiwagen, is je bedje gespreid door wat je ouders hebben opgebouwd. Je kunt ook met veel of langdurige tegenslagen te maken hebben. Maar het is toch wel wat anders dan dit bestaan inruilen voor een leven in the middle of nowhere.

Want daar komt het steeds op neer. Denk aan de bewoners van het eiland Sint Helena. Op de lagere school hoorde je over Napoleon Bonaparte, zijn tocht over de Berezina, de slag bij Waterloo, zijn nederlaag daar en gevangenschap op Elba waar hij ontsnapte. Daarna werd hij verbannen naar Sint Helena, waar hij in 1821 stierf. Floortje gaat er naar toe. De boot vertrekt uit Zuid-Afrika en de reis duurt vijf dagen! Op het eiland heeft ze vooral contact met een dierenarts. Hij woont er al jaren met zijn vrouw, maar is kort geleden van haar gescheiden. Dat lijkt op het eerste gezicht een beetje vreemd voor mensen met zo’n speciaal reisdoel. Maar ook op een geïsoleerd liggend eiland met nog geen 5000 inwoners blijven het natuurlijk gewoon mensen. Hij laat Floortje en de kijkers zien wat hij daar doet. Dan is er ineens een ontmoeting met de oudste schildpad ter wereld. En we bezoeken het huis waar Napoleon gevangen zat en werkte tot zijn dood. De afgelegenheid betekent een forse belemmering in bereikbaarheid en voorzieningenniveau. Overigens wordt daar nu eindelijk een vliegstrip aangelegd. Tot slot hoor je dat de dierenarts overweegt terug te gaan naar zijn vaderland.

Natuurlijk zijn er situaties die niet aantrekkelijk lijken. Maar wat te denken van de atol Palmerston? Alsof je in een folder bladert van een reisbureau: middenin een azuurblauwe oceaan, met wit zandstrand en palmbomen. Het komt in de Bosatlas niet eens voor, maar is een onderdeel van de Cook-eilandengroep. De Engelse onderwijzeres Rose Clark woont sinds enkele jaren. Als je er weg wilt moet je wachten op een boot die maar één keer in de zoveel maanden langskomt, en je dan naar een eiland verderop brengt dat een vliegveldje heeft. Vandaar is het dan nog een lange reis naar Nieuw-Zeeland. Op de vraag wat ze doet als er een ongeluk of andere dringende noodzaak voor medische hulp is antwoordt Rose daar maar liever niet aan te willen denken. Floortje zelf verlaat het eiland op een bijzondere manier: een paar Nederlandse zeezeilers die - dat was vooraf bekend en geregeld - langs varen en haar oppikken. Ook Rose Clark wil binnenkort toch terug, wil ze ooit een partner vinden en een gezin vormen, zegt ze.

Kijken naar zulke programma’s roept veel op. Soms doet het me denken aan een paar vrienden die een deel van hun leven in Irian en Zuid-Afrika hebben gewoond, of er nog regelmatig heen gaan voor een project of familie. Als ze daar zijn komt vroeg of laat het verlangen opzetten naar Nederland. En als ze hier zijn kriebelt het na een poosje toch weer om nog eens terug te gaan. Het bekende verschijnsel dat je ook kent van geëmigreerde mensen. De Rus op Spitsbergen zegt ook weer terug te willen naar Sint Petersburg. De plaatsen die Floortje bezoekt lijken soms paradijselijk, de levens van de mensen die in beeld komen lijken dynamisch, inspirerend. Zij dagen uit door hun avontuurlijkheid, hun ‘drive’ om onze westerse consumptiemaatschappij te ontvluchten en te werken aan een ideëel doel. Vergeleken daarbij lijkt ons leven soms wat saai, voorspelbaar, met risico van sleur. Maar als je meekijkt in de levens van de mensen die voor de camera van Floortje verschijnen zie je evengoed zulke aspecten. Achter de schermen van hun levens is er ook wel sprake van eentonigheid, soms van afzien, ontberingen zelfs. En toch: het blijft fascinerend. Misschien heeft het wel een therapeutische werking bij de vragen over ons eigen leven. En de waardering daarvan.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)