Gelukkig zijn, wie wil dat niet? En wat hebben we er al niet voor over om dat te bereiken. Oké, maar hoe doe je dat dan? Wacht even, dit gaat te snel. Want je zou toch eerst voor jezelf moeten snappen wat geluk eigenlijk is. Beter: wat voor jou geluk betekent. Oei. Iemand schreef dat daarvoor twee dingen nodig zijn: een gunstige samenloop van omstandigheden, maar ook een plezierig gevoel dat je daarbij hebt. Even over nadenken.

Een gunstige samenloop van omstandigheden, dat klinkt aannemelijk, begrijpelijk. Dat wil zeggen: als het ons meezit. Je bent gezond, hebt leuk werk, geen financiële zorgen, misschien een mooie relatie, fijne kinderen. Of je bent populair, en zit je er goed tussen bij vrienden, omstanders. En er is ook geen gebrek aan beïnvloeders, influencers die je in de oren knopen wat bij ‘succes’ hoort. Zelf zijn ze succesvol (of denken dat van zichzelf) en proberen je het gevoel te geven dat wat zij doen voor jou ook nodig is. Daarnaast schreeuwt een scala aan commerciële belanghebbenden je toe wat voor jou essentieel is om er goed uit te zien, erbij te horen. Wie daar intrapt kan gaan geloven dat geluk maakbaar is als je maar de goede spullen hebt, met de juiste mensen omgaat of hen ‘liket’, dan hoor je daarbij.

En dan dat tweede: een plezierig of gelukkig gevoel. Het wrange daarbij is dat je ook bij ‘gunstige omstandigheden’ nog steeds ongelukkig kunt zijn. Ook met een mooi huis, vier vakanties per jaar, een mooi lijf kun je ongelukkig zijn, je leeg voelen. Al die succesverhalen van anderen kunnen je laten denken dat dat ‘geluk’ voor jou niet is weggelegd. Misschien voel je je niet geslaagd, niet gezien, eenzaam. Maar je houdt je groot, want een loser wil je zeker niet zijn. En als je teveel of te lang klaagt kunnen je vrienden of collega’s ook afstand gaan nemen, want het moet wel leuk blijven. En dan hebben we nog niet genoemd lichamelijke of geestelijke gebreken, verdriet om verlies, rouw, depressie, angsten, etc. Je niet prettig voelen, ongelukkig zijn kan heel veel oorzaken hebben.

Iemand die daar vanuit zijn vakgebied veel ervaring mee heeft is de Vlaamse psychiater en hoogleraar Dirk de Wachter. Hij schrijft inspirerende dingen. Bijvoorbeeld over de waarde van verdriet en ongeluk. Hoe lastig en moeilijk bespreekbaar vaak ook: het geeft volgens hem aanleiding tot nabijheid van mensen die echt om je geven. Mensen die op je betrokken zijn en meeleven. Hun nabijheid werkt gelukkigmakend. Nabijheid is volgens hem ook het antwoord op het enorme probleem van eenzaamheid. “Maar je bent niet ziek als je ongelukkig bent; ongelukkig zijn is deel van het leven, en ermee omgaan is wezenlijk.” Hij pleit sterk voor verbinding met anderen, iets wat gek genoeg soms beter lukt bij verdriet en tegenslag. Herkenbaar, want juist rond rouw en begraven heb je gesprekken van hart tot hart.

Zo nadenkend kom ik ook weer uit bij waar ik vaker over schreef: zingeving, de zin van het leven, de zin van de dingen die je doet, vindt of ziet. Juist als het leven tegenzit kunnen goede, mooie, inhoudrijke dingen als schoonheid, nabijheid van anderen je helpen, je bemoedigen of overeind houden. Als je dit jaar nog maar één boek zou willen lezen, kies dan voor “De kunst van het ongelukkig zijn” van Derk de Wachter. Het geeft je een verdiept inzicht in jezelf, en je hebt er ook veel aan voor je omstanders, gelukkig niet altijd ongelukkig, maar ook dan. Het boekje lijkt me een ‘must’ voor pastores, en dat zijn we in deze ingewikkelde tijd bijna allemaal.     

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)