Zeker in tijden van zorgen hebben we als mensen behoefte aan lichtpuntjes. Juist nu de spanning oploopt over het lot van de emeritusolifant Buba kunnen we wel wat hoopgevends gebruiken. En dat is precies wat Rik Jansma heeft begrepen. Rik is chef-kok van een sterrenrestaurant in Harderwijk: hij maakte voor een jubilerende biscuitfabriek de ‘duurste pepernoten ooit’. Misschien vind je honderd euro voor tien pepernoten wat aan de prijzige kant, maar toch zit er aan dit verhaal een aspect dat grote maatschappelijke impact heeft. Ik probeer het uit te leggen.

Eerst dat exclusieve: die hoge prijs komt allereerst door de bijzonder ingrediënten. Zo lezen we van de Dekoponcitrus, een zoete mandarijn uit Japan, de kostbaarste saffraan in de wereld uit het Midden-Oosten, deze keer gehaald uit de met de hand geplukte stampertjes van de krokusbloem, dan nog de vanillestokjes van Madagascar, de witte truffel uit Umbrië, en fair tradechocolade. De donkere variant bevat onder meer de Kopi-Loewak, dat is de wilde civetkastkoffieboon uit Bali. En Rik gebruikt ook de handgemaakte pure kruidnagel uit Sri Lanka. Toch wel knap als je met de hand een kruidnagel kunt maken. Of zou dit een zetfout zijn van De Stentor (25 november j.l.) waarin ik dit las?

Maar dan als klap op de vuurpijl: deze gouden pepernoot is verpakt in flinterdun eetbaar bladgoud. Mijn eerste gedachte: wat heerlijk voor die mensen die graag hun gebit met goud laten plomberen of opleuken: die zullen na het eten ervan waarschijnlijk lange tijd hun tanden niet poetsen. De opdrachtgever van Rik vermeld nog dat met deze smaakbeleving de toegankelijkheid voor het publiek groter wordt. Dat publiek is echter een select groepje. Dus is de oplage gering, want alleen een aantal bekende Nederlanders kon een van de tien doosjes reserveren. Namen worden niet genoemd, maar ik vermoed dat je na het Koninklijk Huis (voor staatsbezoeken natuurlijk) kunt denken aan teleurgestelde volksvertegenwoordigers van Forum voor Democratie, en die gun je zo’n verzetje wel.  

Nou kun je die gouden noot gemakkelijk afdoen als elitair, ‘over the top’, schrijnende verspilling enzo. Maar misschien komen we verder als we het anders benaderen. Want kijk eens kritisch naar de huis- tuin en keukenpepernoot. Dat is zo’n massaproduct geworden dat het geen voedingselement of lekkernij meer is, maar eerdere thuis hoort in de categorie van confetti. Ik krijg bij de huidige pepernoot geen warme gevoelens, een enkele kruidnoot uitgezonderd. In de kindertijd was het vaak een buurman of nicht die na ons gezang, en wat gebons op afstand, pepernoten de trap afgooide; stonden de kindertjes net in spanning met open mond naar boven te kijken, kregen ze van die geniepige muffe noten in de keel.

Zelf hou ik meer van ouderwets suikergoed, zoals borstplaat of schuimpjes, of van die bijna zwarte taai-taai die je nauwelijks nog vind. Maar ik besef dat mijn smaak hier niet maatgevend is. Als het gaat over de maatschappelijk impact van de pepernoot van Rik die 10 euro per noot kost, dan snapt iedereen dat die niet in iedere hoek wordt gestrooid, langs de route in de handjes wordt gestopt of boven aan de trap wordt gedumpt. Het besef dat een echte, exclusieve noot van dit kaliber niet massaal kan worden verkregen helpt ons eens goed te kijken naar de noot die tot nu toe bereikbaar en betaalbaar was voor de man in de straat m/v.

Dus nu eens even geen handvol in de mond proppen. Nee, neem de tijd om één zo’n echte vertrouwde oud-Hollands kruidnoot (dus niet die bleke Deense) in de mond te stoppen, te proeven, te determineren welke grondstoffen daarin zoal zijn verwerkt. Dan zul je merken dat je gehemelte gestreeld wordt met een melange van heerlijke smaken. Vorder je daarin, probeer dan voorbij het deeg ook kaneel, anijs en peper te onderscheiden. Lukt dit, ga dan letten op het herkennen van nootmuskaat, kruidnagel (niet met de hand gemaakt natuurlijk) en gember. Heb je dat onder de knie, blijft nog de kardemom. Wie dit laatste dan nog kan ontleden is een genie, want daar zitten nog weer drie andere smaken in. Als je nog niet slaapt, bedenk dan: dit was me nooit gelukt als niet ene chef-kok uit Harderwijk van die onbereikbare goudnoten had ontwikkeld. Hij bezorgt ons – zonder het zelf te weten waarschijnlijk – een vrolijke noot. Klein geluk in donkere dagen. Eet smakelijk.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)