Er is een verhaal dat me aan het denken zet, elke keer als ik het weer tegenkom. Het maakt me nieuwsgierig. Intrigerend, dat is het goede woord. Het is een heel kort verhaaltje, in de kantlijn van een breder verhaal. Ik kan het in weinig worden vertellen. Het gaat over een stad die bedreigd wordt door een groot gevaar, een kwaad dat tot verwoesting kan leiden. Er bevindt zich in die stad een arme, maar wijze man die dat gevaar had kunnen afwenden. Maar ja, een onbeduidend man, daar wordt niet naar geluisterd; dus gaat de stad ten onder. Wijsheid verliest het hier van domheid.

Misschien komt dit verhaal je vaag voor, want het staat in de Bijbel. (Om precies te zijn: Prediker 9 vs 13 e.v.) Het bredere verhaal gaat over wijsheid, inzicht tegenover nut en zin van het leven. Over wat je niet vast kunt houden, maar waarvan je tegelijk toch best kunt genieten. Terug naar die man: hij wordt arm en ook wijs genoemd; nieuwere vertalingen hebben in plaats van ‘arm’ ook ‘onbeduidend’. Dat is herkenbaar, want wie arm is, is helaas ook nu nog voor velen vaak minder belangrijk. De omgekeerde variant is dat wie belangrijk lijkt niet vaak arm is, is natuurlijk eveneens geen honderd procent waterdichte stelling.

In onze tijd kom je het tegen in allerlei vormen. Hoe vaak wordt niet opgekeken tegen ‘succesvolle’ mensen of personen die ‘het gemaakt hebben’. In bladen wordt ons een ideale mens voorgeschoteld, qua lijf, kleding en leefstijl. Sommigen vergapen zich daaraan, anderen beseffen dat ze niet aan die interessante voorbeelden kunnen tippen, en voelen dat ze niet meetellen, wat weer tot sociale ellende kan leiden. In praatgroepen of gezelschappen kan er ook een vreemdsoortige cultuur onttaan, en soort pikorde van wie belangrijk is en wie niet. Die laatsten vormen dan publiek, mensen aan de zijlijn die niet naar hun mening wordt gevraagd, of waar overheen wordt gepraat. Het gebeurt in de media, de sportclub, de kerk, het bedrijf, de straat, enzovoorts.

Ook in de politiek kun je dit herkennen. Het in the picture spelen van je eigen partij of positie wordt vaak nagestreefd door anderen als zwak weg te zetten. Hoe vaak gaat het niet om personen in plaats van standpunten. In de kakofonie van aandachtvragende politici verdwijnt dan al gauw achter de horizon wat het beste voor de samenleving zou zijn. Men wil scoren, en komt er niet aan toe een echt gesprek te voeren met degene die een ander standpunt heeft. Over sociale media nog maar gezwegen. Kennis en wijsheid behoren de belangrijkste eigenschappen van een politicus te zijn, niet de vaardigheid om anderen weg te zetten ten gunste van eigen gelijk of glansrol.

In veel van die situaties zie ik haast onzichtbaar die onaanzienlijke man uit het Bijbelverhaal opdoemen. Ik kan hem niet aanwijzen. Maar ik geloof zeker dat hij tot degenen behoort die een zegen voor ons land zouden kunnen zijn als ze betrokken zouden worden in de leiding. Maar helaas passen zij zelf vaak voor een dergelijke roeping vanwege ‘het politieke gedoe’. Om het in bijbelse taal te zeggen: “Woorden van wijzen, in rust aangehoord, zijn beter dan het geschreeuw van een leider van dwazen.” Prediker hoort bij wat genoemd wordt de wijsheidsliteratuur. Levenslessen, om van te leren, om over na te denken.

Want er is nog een andere kant: het kan je ook helpen om oog voor te hebben voor bijvoorbeeld een bestuurder of politicus van wie het optreden wel van wijsheid getuigt. Die zijn er gelukkig ook nog steeds in ons land.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)