cbs

Eerst heb ik maar even gewacht. Het leek me eigenlijk een 1-aprilgrap. Maar het blijkt echt waar te zijn: het CBS wil Twitter gaan gebruiken als meetlat voor onrust. Onderzocht wordt of dat wel mogelijk is. Het gaat dan zo: alle openbare tweets in Nederland worden verzameld. Daar worden negatieve woorden uit gefilterd: angst, gevaar, geweld, maar ook hulp en bescherming. Want bij ingrijpende gebeurtenissen zoals aanslagen of rampen gebruiken twitteraars die woorden duidelijk meer dan anders. Dat wordt ons dan inzichtelijk aangeboden als ‘hoe ongerust we zijn bij ramp X. En de overheid weet meteen wat haar te doen staat. Wat daarvan te denken?

Iemand zou in een eerste rozige reactie kunnen denken: fijn, dan weet ik tenminste dat deze aanslag (willekeurig voorbeeld) de mensen sterk verontrust. Of: het CBS geeft nu aan dat er erg veel sociale onrust is, dus dan moet die brand in Pernis (idem) echt wel wat voorstellen. Het CBS geeft aan dat het ‘op die manier per dag kan zien of er onrust leeft in Nederland’. Maar serieus: hoe zit het dan met al die mensen die niet twitteren, zijn die dan minder ongerust, angstig, of anderszins minder geëmotioneerd? Niet de sociale onrust in Nederland wordt onderzocht, maar de onrust onder twitteraars. En dat is grosso-modo toch wel een wat onrustig volkje: voortdurend betweeten wat je doet en ziet. (Mezelf even indekken: ik ken verantwoorde twitteraars, zoals eh, nee, de rij wordt toch te lang….)

Om twitteraars recht te doen zou er ook eerst een nulmeting moeten plaatsvinden. Begrijp me niet verkeerd, ik beweer niet dat zij nullen zijn, maar bij een nulmeting zou een soort parameter gevonden kunnen worden voor de normale, reguliere onrust, dus als er geen vreselijke dingen aan de hand zijn. Het delen van sentiment op sociale media gebeurt behalve via twitter natuurlijk ook op Facebook. Dat zou echter minder geschikt zijn omdat FB-berichten minder vaak openbaar gedeeld worden. Ik vraag me dat af, gelet op wat er bij mij zoal passeert van ‘vrienden-van-vrienden’. Maar dan nog: is daarmee het hele Facebookvolk ongeschikt geworden voor sentiment-metingen?

Toch gaat mijn grootste bezwaar dieper, en raakt de inhoud van de berichten. Want waaruit bestaat die onrust precies? Tweets en overigens ook (bijvoorbeeld) Facebookberichten zijn onbetrouwbaar eenzijdig, ze geven een primaire reactie aan van Jan-en-alleman, waarbij niet zelden een papagaaienritueel ontstaat. En net zoals het een schrikbeeld is dat bij sommige referenda de straat gaat regeren, is het ook een groot gevaar als betrouwbare media het gaan afleggen tegen deze waan van de dag-emoties. Hoewel de betrouwbaarheid onder journalisten wat betreft professionele neutraliteit en onafhankelijkheid afneemt lijken andere bestaande media met kwaliteitsjournalistiek me nog altijd noodzakelijk om inzicht te krijgen op de inhoud van emoties.

Je merkt het dus wel: ik sta er kritisch tegenover. Want hoe zinnig is het te meten of, en zo ja hoeveel onrust er na - zeg - een aanslag is? Ieder normaal mens wordt daar toch emotioneel van? Ik zou willen eisen – maar die macht heb ik natuurlijk niet – dat het alleen gebeurt als er tegelijkertijd ook positieve sentimenten worden gemeten. Ga dan ook meten op trefwoorden als tevreden, voorjaar, fijne buren, vriendschap, geboorte, perenoogst, terrasje, bakkerijmuseum, Fruittuin Verbeek, concerten, vlinders in je buik, enz. Of als dat allemaal wat te blij is, kies dan een andere lijn. Ik denk aan genezing, mantelzorg, inkomen, vrijwilligerswerk, onderwijs, schoon drinkwater, vrijheid, gerechtigheid, veiligheid op straat, genade. Dat geeft wel meer risico’s op gemengde gevoelens, maar die kun je er dan toch wel uitfilteren? Als er na het trefwoord ‘uitgaan’ nog ‘als een nachtkaars’ volgt blaas je die digitaal uit. Zo moet het kunnen, en krijgen we een mooie balans in de gevoelens van twitteraars en ander -raars.

Ton van Leijen ()