We gaan 2012 in met grote onzekerheden. Er is sprake van crisis, krimp, een wankelende euro, onmacht bij wereldleiders. Wat doet dit met ons: passen we ons aan? Onze  bestedingen dalen. Toch kochten we met Kerst en jaarwisseling weer voor records aan eten en vuurwerk. Voor sommigen misschien een vlucht vooruit: “laten we nog maar even genieten, straks kan het niet meer”. Bij dit alles lijkt het verschil tussen arm en rijk ook in Nederland steeds groter te worden.

Geert Mak, altijd goed voor boeiende verhalen, schreef een boekje over de vraag: “Wat als Europa klapt?” Daarin vertelt hij een verhaal dat de schrijver Aleksander Tisma hem vertelde in 1999, bij het uiteenvallen van Joegoslavië. Op een winterdag was het hondje van Tisma weggelopen, langs de Donau, en op de een of andere manier op een ijsschots beland. Hij riep het beestje keer op keer, maar het bleef als verstijfd op de schots zitten. Een kind wist hem uiteindelijk bij het nekvel te pakken en op het droge te trekken. De schrijver zei tegen Mak: “Zo is het ook met ons, we zitten als verstijfd op een ijsschots, weten niet wat we moeten doen, en zeilen ondertussen weg op de stroom.”

Zitten ook wij verkrampt te wachten op wat er misschien gaat gebeuren? Want de vraag over Joegoslavië van die tijd kan vertaald naar het Europa van nu: overleeft Europa, wat gaat er met Griekenland gebeuren? En is het niet gek dat Nederland wat armoede betreft in de statistieken op onderdelen slechter scoort dan Tsjechië? Bijna een miljoen mensen (!) in Nederland leeft onder de armoedegrens. Dat groeit nog sterk, vooral bij kinderen, zelfstandigen en aow-ers. Ik las dat zo’n 108.000 minderjarige kinderen minder dan één warme maaltijd per twee dagen krijgen! (Bron: www.voedselbank.nl). Tien procent (15000) van de Arnhemmers leeft onder de armoedegrens.

Het raakt ook Oldebroek. Nee, we drijven niet doelloos op een ijsschots. Maar we herkennen de onzekerheid: houden we onze baan? Raken we ons huis wel kwijt? Overleeft mijn bedrijf? Kan onze club blijven bestaan als de subsidie zo sterk vermindert?  En over armoede gesproken: Oldebroek is geen stad. Toch hebben we 300 huishoudens (800 personen!) die tenminste één jaar op het niveau van de lage inkomensgrens zitten. En 100 huishoudens (200 personen) die tenminste vier jaar op dat lage niveau zitten. Kennen we ze? Kunnen we iets doen?

Statistieken zijn vaak onpersoonlijk. Pas als we het zelf merken, in de familie, in de buurt, spreekt het ons aan. Er zijn trouwens aanwijzingen dat het probleem van de armoede (voor zover die zichtbaar is) minder voorkomt bij mensen die een sociale kring om zich heen hebben. Dat is ook logisch: familiebanden, goede buren, een geloofsgemeenschap, de sportclub: allemaal voorbeelden van een omgeving die kan inspringen. Maar hoe zit het met mensen die niet in ons eigen kringetje voorkomen?

Een kwakkelende economie is niet fijn. Positief effect kan wel zijn dat we extra oog krijgen voor (al dan niet verborgen) armoede. Erover schrijven is gemakkelijker dan in actie komen. Ik hoop dat u, jij en ik de ogen open hebben voor wat we in eigen situatie kunnen doen. Er zijn mooie voorbeelden van bundeling van krachten door gemeenten, voedselbanken, platforms van diaconieën van kerken, hulpverleners, andere lokale beleidsmakers of instanties, de WMO-raad enz. Ik las over een geloofsgemeenschap die één week per maand geen interne activiteiten hield, zodat haar leden er kunnen zijn voor de buurt waarin ze wonen. Zo’n voorbeeld prikkelt ook ons om na te denken of we er wel genoeg aan doen. Materieel, maar ook in aandacht. Misschien kunnen we nog iemand van de ijsschots trekken.   

Ton van Leijen